İnsanlığın temelinde iletişim yatar. Her an birileriyle etkileşim dolayısıyla iletişim halindeyiz. Arkadaşımızla sohbet ederken, eşimize günün nasıl geçtiğini anlatırken, marketten ihtiyaçlarımızı alırken sürekli iletişim halinde kalıyoruz. Ancak belki de bazen söylediğimiz sözler, beden dilimiz, ses tonumuz gibi etkenlerle birlikte iletişimde bozukluklar, aksaklıklar söz konusu olabiliyor. Bu da tabii anlaşmazlıklara, tartışmalara ve hatta belki dargınlıklara, küskünlüklere sebebiyet verebiliyor. Bu yüzden kiminle iletişim halinde olursak olalım iletişim becerilerimizi geliştirmek ve özellikle ” ben dili ” kullanmak hayatımızda önemli bir yer tutuyor.
Ben Dili Ne Demek?
İletişim becerilerimizi geliştirmek istiyorsak öncelikle ben dilinin ne anlama geldiğini bilmek gerekir. Ben dili; bir “ben” mesajı veya “ben” ifadesidir yani konuşmacının dinleyiciye atfettiği düşünce ve özelliklerden ziyade konuşmacının duygularına veya inançlarına odaklanan bir iletişim tarzıdır. Birbirini seven ve birbiriyle ilgilenen insanlar için, “ben” dili iletişim kurmanın en etkili yoludur çünkü kullanıldığında tartışma ihtimali çok daha azalır. Tartışmaya yol açan yaygın hatalar şunlardır:
• Başka bir kişinin nasıl hissettiğiyle ilgili ifadeler.
• Niyetleri maskeleyen ve rahat bir cevabı olmayan sorular.
• Duyguların veya davranışların gerekçelendirilmesini isteyen sorular.
İletişim bu şekilde olduğunda tartışma da kaçınılmaz bir hal alır. Çünkü bu ifadeler veya sorular herhangi biri savunmaya ve misilleme dürtüsüne yol açabilir. “Ben” dili, yukarıdaki türden ifadelerin ve soruların kullanılmasını engellediği için tartışmaları önler.
İş yerlerinde de yine iletişim esnasında ‘ben dili’ kullanmak çok önemlidir. Çünkü işinizi sevmek ve çalıştığınız yerde rahat hissedebilmek için iş arkadaşlarınızla, çalışanınızla ya da patronunuzla olan iletişiminiz oldukça önemlidir. Örneğin; iş yerinde bir grup etkinliğinde takım arkadaşlarınızdan biri yeterince çalışmıyorsa “sen çok tembel birisin.” yerine “sen çalışmadığında biz eksik hissediyoruz ve daha çok zorlanıyoruz.” diyebilir ve duygularınızı ‘ben dili’ ile ifade edebilirsiniz.
Sen Dili Nedir?
‘Ben’ dilinin aksine ‘sen’ dili kullanmak iletişimi daha sağlıksız bir hale getirir. Sen dili kullandığımızda karşımızdaki birey kendini suçlanmış hisseder ve kendini savunmaya yönelir. Bu dil; karşımızdakini yargılamayı, eleştirmeyi içerir. ‘Sen’ dili içeren konuşmalarında ikinci tekil şahıs kullanımı vardır. Bu da dolayısıyla olası tartışmalara zemin hazırlar. Çünkü kendimizi ve duygularımızı anlatmamış oluruz ve konuştuğumuz kişi de hislerimizi anlayamaz. Böylece olaylar karışır ve belki de içinden çıkılamaz bir hal almaya başlar.
Yine iş yerlerinde ‘sen’ dili ile konuşmak oldukça rastlanan ve bazı sorunlara neden olan bir iletişim şeklidir. Sen dili örneği verecek olursak; işe geç kalan bir arkadaşınız var ve onun işe geç kalması sizin de işlerinizi kötü etkiliyor. Bu duruma ‘Sen hep geç kalıyorsun, yeter artık!’ diye tepki verirseniz tartışma çıkması çok muhtemeldir.
Ben Dili-Sen Dili Nasıl Kullanılır?
İletişim sağlarken nasıl konuşulması gerektiği önemli ve öğrenilmesi gereken bir meseledir. Kiminle nasıl konuşacağımızı bilmek; onlarla etkileşimimizi sağlıklı bir şekilde sağlayabilmek ve karşılıklı birbirimizi anlayabilmek açısından oldukça gereklidir. Bu nedenden dolayı ben dili ve sen dilini nasıl kullanılması gerektiğini bilmeli; ben dili kullanımı artırırken sen dili kullanımından da kaçınmak gerekir.
| BEN DİLİ | SEN DİLİ |
| ‘Ben’ ile başlayan cümleler içerir. | ‘Sen’ ile başlayan cümleler içerir. |
| İstek-arzu belirtir. ‘istiyorum, tercih ediyorum…’ | Emir ve yönlendirme şeklindedir. ‘şöyle yapmalısın, böyle yapmamalısın…’ |
| Bir sorun olduğunda kişi kendi hislerinden söz eder. | Bir sorun olduğunda kişi karşısındakini suçlamaya yönelir. |
| Karşısındakinin duygularını anlamaya çalışır ve bunu gösteren ifadeler kullanır. | Karşısındakini anlama çabası yoktur, eleştirmeye yöneliktir. |
| Şimdiyi düşünür, önceki duyguları ya da sorunları işin içine sokmaz. | Genelleştirici ifadeler kullanır. Cümlelerde ‘her zaman, daima, asla’ gibi ifadeler olur. |
| Karşısındakinin ne hissettiğini, ne yapmak istediğini sorar. | Karşısındakinin ne hissettiğini önemsemez ve bunu sormaz. |
| Çözüm amaçlıdır. | Çözüm amacı içermez. |
| Dediğinin nedenini belirtir. ‘Çünkü…’ | Bir neden belirtmez, sadece söyler. |
Ben Dili-Sen Dili Örnekleri Karşılaştırma
Son olarak ben dili ve sen dili kullanılması arasındaki farklar daha iyi anlaşılması açısından birkaç örnek vereceğiz.
- ‘Mutsuzum.’ vs. ‘Beni mutsuz hissettiriyorsun’ à görüyorsunuz ki ilkinde ‘ben’ zamiri ile başlayan cümleler varken ikinci cümle ‘sen’ zamiri ile başlamakta ve suçlayıcı bir tavır sergilemektedir.
- ‘Sessiz olduğun için endişeleniyorum.’ vs. ‘Sen neden hep böyle sessizsin?’ à ilk cümlede bir durum karşısındaki hislerden söz edilirken ikinci cümlede yargılayıcı bir ifadeye yer verilmiş ve yine ikinci cümlede genel bir ifade kullanılmış.
- ‘Toplantıdayken aradığında dikkatim dağılıyor bu yüzden aramasan daha güzel olabilir’ vs. ‘toplantıda beni aramayı kes!’ à yine ilk cümlede konuşan birey kendi isteğini açıklarken ve hislerini açıklarken ikinci cümlede bir emir var ve bunun nedeni bile söylenmiyor. Bu da anlaşmazlıkları beraberinde getirir.
- -> ‘Bunun hakkında nasıl hissettiğini bilmiyorum ama seni anlayabilmek istiyorum.’ vs. ‘ne hissettiğin benim için önemli değil!’ ilk cümlede konuşan kişi karşısındakinin hislerine önem vermekte, anlamaya çalışmakta ve bunu belirtmekte. Ancak ikinci cümlede aynı anlayış görülmemekte.
İş yerinde sağlanacak olan iletişim becerileri ile birlikte iş yerinde olan anlaşmazlıkların çözüme kavuşması daha kolay olacaktır. Bir iletişim problemi olduğunda alanında uzman olan iş psikoloğu, örgüt psikoloğu bu gibi durumlarda sizi yönlendirir. Ayrıca Well’n Work olarak iş psikoloji alanında size yardımcı olabiliriz.
Ofis Ergonomisi Çalışan Psikolojisini Etkiler mi? yazımızı okumak için buraya tıklayın.
