Gün içinde kaç kez telefonumuza baktığımızı, kaç saat bilgisayar karşısında kaldığımızı ya da iş dışında da ne kadar süre ekran kullandığımızı çoğu zaman fark etmiyoruz. Sabah alarmı kapatırken başlayan ekran maratonu, işe giderken telefonda devam ediyor; çalışma saatlerinde bilgisayar, molalarda sosyal medya, akşamları ise televizyon veya tablet derken günün büyük bir bölümü ekran karşısında geçebiliyor.
Bu yoğun ekran kullanımı zamanla yalnızca gözlerimizi değil, zihnimizi de yorabiliyor. İşte bu noktada dijital yorgunluk kavramı önem kazanıyor.
Dijital yorgunluk, yoğun ve sürekli dijital ekran kullanımının ardından ortaya çıkabilen zihinsel, duygusal ve fiziksel tükenmişlik hissini ifade eder. Sürekli bildirimler, çevrim içi toplantılar, bilgi akışı ve ekranlar arasında sürekli geçiş yapmak, zihnin gün boyunca yüksek bir uyarılma halinde kalmasına neden olabilir.
Dijital yorgunluk nedir?
Dijital yorgunluk, uzun süre bilgisayar, telefon, tablet ve diğer dijital cihazları kullanmanın sonucunda ortaya çıkabilen yorgunluk ve zihinsel tükenmişlik halidir.
Ancak dijital yorgunluğu yalnızca “çok fazla ekrana bakmak” olarak düşünmemek gerekir. Burada önemli olan ekran karşısında geçirilen sürenin yanında ekranı nasıl kullandığımızdır.
Örneğin birkaç saat boyunca sakin bir şekilde bir film izlemek ile aynı süre içerisinde e-postalara cevap vermek, toplantılara katılmak, mesajlara yetişmeye çalışmak ve bir yandan sosyal medyayı takip etmek zihnimiz üzerinde aynı etkiyi yaratmayabilir.
Çünkü dijital dünyada yalnızca ekranlara değil, aynı zamanda sürekli değişen bilgilere, bildirimlere ve beklentilere de maruz kalıyoruz.
Dijital yorgunluğun belirtileri nelerdir?
Dijital yorgunluk bazen “bugün biraz yoruldum” şeklinde hissedilebilir. Ancak bu durum düzenli hale geldiğinde bazı belirtiler daha görünür olabilir.
Uzun süre ekran kullandıktan sonra;
- Odaklanmakta zorlanma,
- Zihinsel bitkinlik,
- Dikkatin çabuk dağılması,
- Baş ağrısı,
- Gözlerde kuruluk veya rahatsızlık,
- Uykuya dalmakta zorlanma,
- Tahammülsüzlük ve huzursuzluk,
- Sürekli telefona bakma ihtiyacı,
- İşleri erteleme,
- Motivasyon düşüklüğü
gibi durumlar yaşanabilir.
Özellikle gün boyunca zihinsel olarak yoğun çalışan kişilerde dijital yorgunluk, iş gününün sonunda “artık hiçbir şey düşünmek istemiyorum” hissine dönüşebilir.
Ekranlar zihnimizi neden bu kadar yoruyor?
Beynimiz gün boyunca çevremizden gelen bilgileri değerlendiriyor, önemli olanları seçiyor ve bir sonraki davranışımızı planlıyor. Dijital ortam ise bu bilgi akışını oldukça yoğunlaştırıyor.
Bir e-posta gelir, ardından bir mesaj bildirimi düşer. Tam işe odaklanmışken telefon ekranında başka bir bildirim belirir. Bir toplantı biter, başka bir toplantı başlar. Çalışırken bir yandan sosyal medyada neler olduğunu merak ederiz.
Bütün bunlar zihnin sürekli olarak “şimdi neye dikkat etmeliyim?” sorusuyla uğraşmasına neden olabilir.
Üstelik ekran kullanımının önemli bir kısmı dinlenme amacıyla gerçekleşiyor. İşten çıkan kişi bilgisayarı kapatıyor ancak telefonuna geçiyor. Böylece fiziksel olarak işten uzaklaşsa bile zihinsel olarak dijital uyaranlardan uzaklaşamıyor.
Bu nedenle gerçek bir dinlenme ile yalnızca ekran değiştirmek arasında önemli bir fark var.
Dijital yorgunluk ve uyku ilişkisi
Ekran kullanımının özellikle akşam saatlerinde yoğunlaşması uyku düzenimizi de etkileyebilir. Bunun bir nedeni ekranlardan gelen ışık olsa da mesele yalnızca bundan ibaret değildir.
Gece yatağa girdiğimizde sosyal medyada gezinmek, haber okumak, iş mesajlarını kontrol etmek veya video izlemek zihni yeniden uyarabilir. Oysa uyku öncesi dönemde zihnin yavaşlamaya ve günün temposundan uzaklaşmaya ihtiyacı vardır.
Bu nedenle uyumadan hemen önce telefonu elimize almak, bedenimizi dinlenmeye hazırlarken zihnimizi yeniden aktif hale getirebilir.
Dijital wellbeing açısından bakıldığında amaç teknolojiyi tamamen hayatımızdan çıkarmak değil, teknolojinin hayatımızdaki yerini daha bilinçli hale getirmektir.
Dijital yorgunluğu azaltmak için ne yapabiliriz?
Dijital yorgunlukla baş etmek için hayatımızdan bütün ekranları çıkarmamız gerekmiyor. Asıl mesele, teknolojiyle aramıza küçük ama sürdürülebilir sınırlar koyabilmek.
Örneğin çalışma sırasında bildirimleri kapatmak, aynı anda birden fazla dijital işle uğraşmak yerine tek bir işe odaklanmak ve gün içerisinde kısa ekran molaları vermek zihinsel yükü azaltır.
Bunun yanında özellikle iş sonrasında bir geçiş alanı oluşturmak oldukça değerlidir. Bilgisayarı kapattıktan sonra doğrudan telefona geçmek yerine kısa bir yürüyüş yapmak, müzik dinlemek, sohbet etmek veya sadece birkaç dakika sessiz kalmak zihnin çalışma modundan çıkmasına yardımcı olur.
Burada önemli olan “daha az teknoloji” hedefinden çok “daha bilinçli teknoloji kullanımı” hedefidir.
Wellbeing açısından dijital denge neden önemli?
Wellbeing yalnızca mutlu hissetmek anlamına gelmez. Fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal açıdan kendimizi nasıl hissettiğimizle ilgilidir.
Dijital dünyayla kurduğumuz ilişki de bu bütünün bir parçasıdır.
Sürekli çevrim içi olmak zaman kazandırıyor gibi görünse de zihinsel olarak sürekli ulaşılabilir olmak, zaman içerisinde dinlenme alanımızı daraltabilir. Bu nedenle wellbeing yaklaşımı, teknoloji kullanımını tamamen reddetmek yerine teknolojiyle sağlıklı bir ilişki kurmayı destekler.
Bazen wellbeing için yapabileceğimiz en iyi şey yeni bir uygulama indirmek değil, telefonu bir süreliğine kenara bırakmaktır.
Dijital yorgunlukla mücadelede küçük bir başlangıç
Bugün kendinize şu soruyu sorabilirsiniz:
“Gün içerisinde gerçekten dinlendiğim kaç dakika var?”
Telefonunuzu kullanmadığınız ama aynı zamanda zihninizi başka bir dijital uyaranla doldurmadığınız bir zaman dilimi oluşturmayı deneyin.
Örneğin 15-20 dakikalık kısa bir yürüyüş, telefonsuz içilen bir kahve veya akşam yemeği sırasında ekranları tamamen kapatmak küçük görünebilir. Ancak wellbeing açısından önemli olan çoğu zaman büyük değişiklikler değil, tekrarlanabilen küçük alışkanlıklardır.
Dijital yorgunluk bize aslında teknolojinin kötü olduğunu söylemez. Bize, zihnimizin de tıpkı bedenimiz gibi dinlenmeye, sessizliğe ve uyaranlardan uzaklaşmaya ihtiyaç duyduğunu hatırlatır.
Teknoloji hayatımızın önemli bir parçası olmaya devam edecek. Önemli olan teknolojiyi hayatımızın merkezine koymadan, onun bize hizmet ettiği bir denge kurabilmek.
Çünkü bazen daha iyi hissetmek için yapmamız gereken şey, daha fazlasını yapmak değil; bir süreliğine hiçbir şeye bakmamaktır.
